Geschreven door: Sven Hogervorst, PhD Researcher & HX Consultant bij Rvdb, mei 2025

We leven in een tijd van fundamentele verschuivingen. Technologie ontwikkelt zich in razend tempo, arbeidsmarkten veranderen, en de verwachtingen die we als samenleving hebben van organisaties worden complexer. De roep om meer menselijkheid op de werkvloer klinkt steeds luider. We willen niet alleen efficiëntie en winst, maar ook welzijn, duurzaamheid en zingeving.

Midden in deze transitie staat het vakgebied van Human Resource Management. Wat ooit begon als een ondersteunende functie gericht op processen en efficiëntie, transformeert steeds meer tot een strategische, menselijke discipline: van HR naar HX – Human Experience.

Waarom HX? 

De klassieke HR benadering vertrekt vanuit een utilitaire logica: medewerkers zijn middelen om organisatiedoelen te behalen. Maar dat model kraakt. De crises van de afgelopen jaren – van pandemieën tot geopolitieke spanningen en klimaatverandering – dwingen organisaties tot herbezinning. We zitten in een polycrisis, waarin niet alleen economische veerkracht telt, maar ook ecologische duurzaamheid en menselijk welzijn.

HX stelt een radicaal andere benadering voor: niet langer draait het uitsluitend om de instrumentele waarde van mensen, maar om hun intrinsieke waarde. Werknemers zijn geen middelen, maar mede-vormgevers van organisaties. Ze zijn relationeel, moreel, creatief – en bovenal mens.

Een korte geschiedenis: van Taylor tot menselijke waardigheid 

HRM vindt haar oorsprong in het begin van de twintigste eeuw. Denk aan Frederick Taylor’s scientific management en de lopende band van Henry Ford: efficiëntie door standaardisatie. De mens werd gezien als verlengstuk van de machine.

Pas later kwam er ruimte voor een humanere kijk. Het werk van Elton Mayo en het beroemde Hawthorne-onderzoek markeerden een kantelpunt. Plots werd duidelijk: mensen functioneren beter als ze zich gezien en erkend voelen. Daarna volgden belangrijke inzichten van Maslow (behoeftehiërarchie), Herzberg (motivatie) en Walton (kwaliteit van de werkrelatie). Toch bleef ook deze “mensgerichte” benadering vaak in dienst staan van economische doelen. Tevreden werknemers presteren immers beter – en dat is goed voor de winst.

Wat tot nu toe vaak ontbrak, is een intrinsiek mensbeeld binnen HR. Niet ‘de mens als middel’, maar ‘de mens als doel’. HX wil juist dat herstellen.

HX: een humanistisch alternatief

Wat betekent het concreet om werk te organiseren volgens HX principes? Het vraagt om een herwaardering van de drie P’s – people, planet, profit – waarbij menselijke waardigheid structureel wordt meegewogen in beleid, systemen en leiderschap. We kunnen daarbij drie focuspunten onderscheiden:

1. De werkplek: ruimte voor floreren 

Een HX werkplek is méér dan ergonomisch of ‘gezellig’. Ze is een omgeving waarin mensen fysiek én mentaal kunnen floreren. Volgens onderzoek (o.a. VanderWeele, 2017) betekent dit aandacht voor zingeving, relaties, karakterontwikkeling en welzijn. Dat vraagt om nieuwe ontwerpvragen: Hoe faciliteren we betekenis? Hoe maken we ruimte voor stilte, concentratie, ontmoeting en groei? 

2. (Samenwerkings)relaties: mensen als doelen op zichzelf 

HX vertrekt vanuit het idee dat de mens een relationeel wezen is. Interactie is geen bijzaak – het is de organisatie. Werknemers zijn geen radertjes in een machine, maar volwaardige partners. Systemen en cultuur moeten dan ook gericht zijn op vertrouwen, verbondenheid en gedeelde besluitvorming. Geen top-down aansturing, maar dialoog, co-creatie en ruimte voor ieders stem. 

3. Motivatie: de kracht van binnenuit 

Wat beweegt mensen echt? Volgens de Renewed Darwinian Theory van Lawrence en Nohria zijn er vier universele drijfveren: de wil om te verwerven (erkenning), te verdedigen (zekerheid), te verbinden (relaties) en te begrijpen (zin en inzicht). In veel organisaties ligt de nadruk nog steeds op de eerste twee: targets, bonussen, risicobeheersing. Maar de drang om te verbinden en te begrijpen zijn minstens zo belangrijk. HX nodigt uit om ook die drijfveren serieus te nemen: ruimte voor nieuwsgierigheid, autonomie, zingeving. Niet als luxe, maar als basisvoorwaarde voor duurzame motivatie.

Van theorie naar praktijk: en nu? 

Human Experience is geen wollig idealisme. Het is een strategische noodzaak in een wereld waar talent schaars is, complexiteit toeneemt en maatschappelijke legitimiteit onder druk staat. Organisaties die menselijke drijfveren erkennen en versterken, zijn veerkrachtiger, innovatiever en aantrekkelijker om voor te werken.

Voor HR professionals betekent dit een rolverschuiving: van regelbeheerder naar strategisch verbinder. Van ‘compliance’ naar cultuur. Van evalueren naar ontwikkelen. Voor leiders betekent het: minder sturen op controle, meer sturen op vertrouwen. Het vraagt moed, reflectie, en vooral: een ander mensbeeld. En voor organisaties als geheel betekent het: werk maken van zingeving, samenwerking en waardengedreven leiderschap.

Tot slot: een uitnodiging 

HX is geen kant-en-klaar model. Het is een uitnodiging tot herontdekking: van het vak, van de organisatie – en van de mens. Want als we werkelijk serieus nemen wat mensen drijft, kunnen we organisaties bouwen waarin niet alleen gewerkt wordt, maar ook geleefd, geleerd en gegroeid.

Het is tijd om HR opnieuw uit te vinden. Bye bye Human Resources, Hello Human Experience.